رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تعرضات اخیر رژیم صهیونیستی را عاملی برای ضرورت اتحاد تجاری منطقهای و بهرهگیری از ابزارهای هوشمند دانست.
از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، رژیم صهیونیستی تقریباً به تمامی کشورهای اسلامی منطقه تعرض نظامی داشته است؛ اقدامی که نهتنها به نقض گسترده حریم هوایی و زمینی این کشورها انجامیده بلکه ابعاد امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه را تحتتأثیر جدی قرار داده است. حملات مستقیم به غزه، لبنان، سوریه، ایران و قطر، نمونههای آشکار این رفتار بوده که همراهی و حمایت قدرتهای غربی از آن، فشارهای چندجانبه بر کشورهای هدف را افزایش داده است. تحولات یادشده سبب شده همگرایی منطقهای بهویژه همگرایی اقتصادی از یک گزینه تاکتیکی به ضرورتی استراتژیک تبدیل شود. پیش از این نیز روابط تجاری و اقتصادی میان کشورهای اسلامی منطقه، به دلیل پیوندهای مذهبی و فرهنگی مشترک، از ظرفیت بالایی برای همافزایی برخوردار بود، اما تغییر مواضع برخی کشورها پس از تعرضات اخیر، زمینهای تازه برای اتحاد عملیاتی ایجاد کرده است. این شرایط همچنین فرصت ویژهای برای بازیگران منطقهای مانند ایران فراهم آورده تا با استفاده از وضعیت گذار در بخشهایی از بازار جهانی، سهم بیشتری از تبادلات تجاری را تصاحب کنند.
در همین رابطه سیدطهحسین مدنی رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند معتقد است: ایران به خوبی از پتانسیلها، زیرساختها و نیروی کار متخصص و ماهر لازم برای موفقیت در عرصه تجارت برخوردار است ولی با این وجود، هنوز نتوانستهایم در سه ضلع تجارت یعنی صادرات، واردات و ترانزیت، عملکرد موفق و بهینهای داشته باشیم. مدنی در ادامه توضیح داد: کشورهایی که از نیروی کار ارزان، مواد اولیه فراوان، متخصصان و شرکتهای توانمند برای ایجاد ارزش افزوده روی مواد خام و اولیه برخوردار هستند؛ معمولاً در حوزه صادرات موفق میشوند.
جایگاه ویژه ایران در حوزه تجارت
وی افزود: برخی کشورها هم با تعریف یک سری مزیتها، واردات را به یک فرصت ویژه تبدیل میکنند. مثلاً مواد خام را وارد و با تکیه بر توان داخلی و ایجاد ارزش افزوده، محصولاتی جدید صادر میکنند.
وی درباره ترانزیت به عنوان ضلع سوم تجارت هم گفت: کشورهایی که در مسیر ترانزیت بینالملل قرار داشته و به آبهای آزاد دسترسی دارند و زیرساختهای لازم و مدیریت مطلوبی برای این حوزه تدارک دیدهاند؛ میتوانند نقش کلیدی در حوزه ترانزیت ایفا کنند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: همانطور که اشاره شد، ایران در همه این موارد از موقعیت ویژه و مناسبی برخوردار است. کشور ما از نیروی کار ماهر و متخصص و زیرساختهای صنعتی و ذخایر معدنی و انرژی بسیار خوبی برخوردار بوده و در حوزه ترانزیت هم در مسیر شرق به غرب قرار گرفته و هم نقطه کلیدی مسیر شمال-جنوب محسوب میشود.
همه چیز داریم پس چرا موفق نیستیم؟
مدنی گفت: این یعنی همه چیز برای موفقیت ایران در اضلاع تجارت فراهم است تا کشور ما در صادرات، واردات هدفمند و ترانزیت، در زمره برترین کشورهای جهان قرار گیرد. اما سوال اینجاست که چرا با وجود چنین شرایطی، ما جایگاه مناسبی در حوزه تجارت کسب نکردهایم؟
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: تحریمهای شدید بینالمللی یکی از علتهای مهم و اثرگذار بر حوزه تجارت کشور ما بوده که البته در دورههای مختلف، تلاشهایی برای کنار زدن آن داشتیم. مثلاً برجام به طور موقت توانست بخشی از تحریمها را رفع کند اما اثر آن به طور دائمی باقی نماند.
وی در ادامه گفت: اگرچه اثر تحریمهای خارجی بر تجارت کشور تا حدودی از حوزه اختیار و تصمیمگیری داخلی خارج بوده است؛ اما همچنان بخشها و حوزههای مهمی وجود دارد که کاملاً داخلی است ولی در آنها نیز شاهد عملکرد مطلوبی نبودهایم.
غفلت از مدیریت مطلوب تجارت
مدنی بیان کرد: در بخشهای مختلف تجارت اعم از صادرات، واردات و ترانزیت، ما یا با تعداد بسیار بالا و یا با تعداد بسیار کم مسئولان و متولیان مواجه هستیم که هر دو صورت، چیزی جز غفلت از اقدامات و مسئولیتها و نبود اراده برای رفع چالشها و به کار بستن توانمندیها به دنبال نداشته است.
وی تصریح کرد: حوزه تجارت میتواند اثر مستقیم و بسیار بالایی بر اشتغال و معیشت مردم و رفع معضلات ناشی از آن داشته باشد؛ اما غفلت از مسئولیتها باعث شده قابلیتهای این حوزه جدی گرفته نشود و کشور از آثار مثبت…
