خلأ حکمرانی هوشمند در «راه و شهرسازی»

سال ۱۳۹۱ دو وزارتخانه «راه و ترابری» و «مسکن و شهرسازی» با یکدیگر ادغام و وزارت راه و شهرسازی تشکیل شد. این ادغام با هدف کوچک‌‌‌سازی دولت صورت گرفت، اما پس از گذشت ۱۲ سال، بسیاری از کارشناسان به این نتیجه رسیدند که ادغام این وزارتخانه‌‌‌ها اقدامی اشتباه بوده و لزوم تفکیک وزارت راه و شهرسازی مطرح شد. در همین راستا، کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی پس از بررسی‌‌‌های تخصصی موافقت خود را با تفکیک وزارت راه و شهرسازی اعلام کرد، اما در نهایت مجلس شورای اسلامی رای به تفکیک نداد.

خلأ حکمرانی هوشمند در «راه و شهرسازی»
اگرچه بهتر بود این وزارتخانه تفکیک شود؛ اما حال که این موضوع محقق نشده، می‌‌‌توان از فرصت تک‌‌‌وزیری در جهت پیشرفت بخش‌‌‌های کمتر توسعه‌‌‌یافته این وزارتخانه با استفاده از تجارب بخش‌‌‌های توسعه یافته استفاده کرد. این وزارتخانه یکی از بزرگ‌ترین نهادهای کشور محسوب می‌‌‌شود که در بخش حمل و نقل آن سازمان هواشناسی کشور، سازمان هواپیمایی کشوری، سازمان بنادر و دریانوردی، سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌‌‌ای، شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، شرکت فرودگاه‌‌‌ها و ناوبری هوایی ایران، شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور، شرکت راه‌‌‌آهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی (ره) مدیریت می‌‌‌شود.

این وزارتخانه در بخش مسکن و شهرسازی هم دارای سازمان‌‌‌ها و شرکت‌‌‌هایی چون سازمان ملی زمین و مسکن، سازمان مجری ساختمان‌‌‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، شرکت بازآفرینی شهری ایران و شرکت مادر تخصصی عمران شهرهای جدید است.
گستره وسیع و متنوع مسوولیت‌‌‌ها و کارکردهای این وزارتخانه، اهمیت بررسی معاونت‌‌‌های آن را در سه سطح حکمرانی الکترونیک، حکمرانی دیجیتال و حکمرانی هوشمند اجتناب‌‌‌ناپذیر می‌‌‌کند. حکمرانی الکترونیک به معنی حذف کاغذ و مراجعه حضوری، حکمرانی دیجیتال به معنای رفع ایرادها و کوتاه‌‌‌تر کردن فرآیندها و سریع‌‌‌تر شدن حصول نتیجه و حکمرانی هوشمند هم به معنای حذف کامل خطاهای گذشته و استفاده از ابزارهایی چون هوش مصنوعی و واگذاری کارکردهای تجاری به بخش‌خصوصی در راستای کاهش هزینه‌‌‌ها، کسب درآمد مالیاتی و کوچک شدن دولت است.

ضرورت هم‌‌‌افزایی
یکی از مباحث مهم دیگری که در موضوع حکمرانی هوشمند مطرح می‌‌‌شود، بحث هم‌‌‌افزایی بخش‌‌‌های گوناگون دولت مانند وزارتخانه‌‌‌های مختلف با یکدیگر در راستای ایجاد یک توسعه متوازن است. به عنوان نمونه ممکن است وزارت آموزش و پرورش با یک عقب‌‌‌ماندگی در بهره‌‌‌گیری از فناوری اطلاعات و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مواجه باشد. در این مساله وزارتخانه پیشرو در این عرصه، مثلا وزارت ارتباطات می‌‌‌تواند به این وزارتخانه کمک کند. این موضوع در نگاه اول شاید ساده به نظر برسد، اما به دلیل پیچیدگی‌‌‌هایی که در ساختار اداری کشور وجود دارد حتی ممکن است به ورود شخص ریاست جمهوری یا معاونان وی نیاز داشته باشد.
این وزارتخانه بسیار وسیع و گسترده است؛ بنابراین برای ایجاد یک توسعه متوازن در تمام بخش‌‌‌های آن به این نوع نگاه نیاز دارد. مثلا ممکن است یکی از معاونت‌‌‌های این وزارتخانه توسعه زیادی در بحث حکمرانی دیجیتال و هوشمند داشته و یک معاونت دیگر در این زمینه توسعه چندانی نداشته باشد. در این شرایط استفاده از تجارب افراد برای هم‌‌‌افزایی میان تمام معاونت‌‌‌ها و توسعه معاونت‌‌‌های…..