معضلات توزیع بار به روش سنتی؛ چالش گذار از لجستیک سنتی

در سال‌های اخیر گزارش‌‌‌هایی از نزاع‌‌‌های مرتبط با حمل بار و رقابت شدید بین رانندگان کامیون در ایران منتشر شده که گاهی به درگیری‌‌‌های خشونت‌‌‌آمیز می‌انجامد. این مسائل اغلب ناشی از مشکلات ساختاری در سیستم حمل‌‌‌ونقل بار، نظارت ناکافی بر توزیع بار و رقابت ناسالم بین رانندگان است. یکی از این عوامل، توزیع ناعادلانه بار در سالن‌‌‌های اعلام بار است. در واقع سیستم نوبت‌‌‌دهی و توزیع بار گاهی به‌‌‌صورت شفاف مدیریت نمی‌شود که در نتیجه آن برخی رانندگان بومی ‌‌‌احساس تبعیض می‌کنند. این موضوع نتیجه نبود نظارت جدی روی پایانه‌‌‌های باربری و عملکرد شرکت‌های حمل‌‌‌ونقل است که موجب بروز تخلفات و درگیری می‌شود. همچنین کمبود بار در برخی مناطق یا زمان‌‌‌های خاصی از سال، می‌تواند رقابت را تشدید کند. به عقیده کارشناسان راه‌‌‌حل این مشکلات، استفاده از توان شرکت‌های بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند حمل‌ونقل جاده‌‌‌ای و بازارگاه‌‌‌های هوشمند الکترونیکی توزیع و حمل بار است.

برای کاهش تضادهای بین‌استانی باید فرآیند صدور بارنامه یکپارچه‌‌‌سازی شود. در این خصوص صدور بارنامه در مقصد به‌‌‌صورت متمرکز می‌تواند تضادهای مرتبط با استان‌‌‌های مبدأ و مقصد را کاهش دهد. این موضوع در بند یک ماده ۶ دستورالعمل نحوه فعالیت و بهره‌‌‌برداری از شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند، مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین با ایجاد هماهنگی بین‌استانی به صورت همکاری نزدیک ادارات راهداری استان‌‌‌ها، فرآیندهای مشترک تعریف شده و تضادها کاهش می‌یابد.

سیدطه‎‌سحسین مدنی رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اعلام این مطلب، درباره لزوم تقسیم منافع صدور بارنامه بین استان‌‌‌ها برای کاهش تضادهای بین استانی به «دنیای‌اقتصاد» گفت: با ایجاد سازوکاری برای تقسیم سهم درآمد بین استان‌‌‌های مبدأ و مقصد، تعادل اقتصادی بین آنها برقرار می‌شود. در بند ۲ ماده ۶ دستورالعمل نحوه فعالیت و بهره‌‌‌برداری از شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند، با اشاره به تعداد بارنامه مجاز برای یک شرکت در یک سال، به این دغدغه پرداخته شده است. در این بند حداکثر بارنامه مجاز، ۸۰‌هزار عدد عنوان و بر اساس شرایط خاص هر شرکت، به این تعداد افزوده شده است.

وی با اشاره به اینکه صدور بارنامه توسط برخی شرکت‌های مستقر در یک استان برای استانی دیگر ممکن است به ایجاد تعارض در حوزه حمل‌ونقل منجر شود، گفت: تعیین سقف صدور بارنامه برای هر شرکت می‌تواند این تعارض را کاهش دهد. به این موضوع در بند ۵ ماده۶ اشاره شده است. وی افزایش شفافیت را یکی دیگر از راهکارهای کاهش تضادهای بین‌استانی دانست و گفت: ارائه گزارش‌‌‌های شفاف درباره توزیع بارنامه و سهم درآمد استان‌‌‌ها می‌تواند باعث کاهش نارضایتی شود.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند نقش آموزش و فرهنگ‌‌‌سازی را هم مهم ارزیابی کرد و افزود: آگاه‌‌‌سازی رانندگان درباره مزایای استفاده از این پلتفرم‌‌‌ها و تعامل نزدیک‌‌‌تر با آنها می‌تواند در این زمینه موثر بوده و مقاومت آنان را کاهش دهد. وی تاکید کرد: اجرای این پیشنهادها نیازمند همکاری سازمان راهداری، شرکت‌های بزرگ‌مقیاس هوشمند و ادارات استانی است. مدنی خاطرنشان کرد: در نهایت فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند بر مبنای قواعدی که در دستورالعمل نحوه فعالیت و بهره‌‌‌برداری از این شرکت‌ها آمده است، می‌تواند به شفافیت، کاهش واسطه‌‌‌گری و دلالی، صدور بارنامه الکترونیکی، پرداخت الکترونیکی کرایه و رضایت رانندگان، بهره‌‌‌برداری از مرکز مدیریت و کنترل هوشمند ناوگان جاده‌‌‌ای و برخورداری از مجوز بازارگاه الکترونیکی حمل بار منجر شود.

وی در پاسخ به اینکه آیا شرکت‌های بزرگ‌‌‌مقیاس توانسته‌‌‌اند بر اساس آیین‌‌‌نامه اجرایی سازمان راهداری به رسالت خود عمل کنند، گفت: تاکنون ۹ شرکت حمل‌‌‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند در ایران فعالیت خود را آغاز کرده‌‌‌اند. این شرکت‌ها با ارائه خدماتی نظیر صدور بارنامه الکترونیکی، کاهش دلالی و بهبود پرداخت کرایه تا حدودی توانسته‌‌‌اند رسالت خود را اجرا و رضایت نسبی ایجاد کنند. مدنی افزود: علاوه بر این موارد، شرکت‌های بزرگ‌مقیاس بر اساس آیین‌‌‌نامه اجرایی سازمان راهداری و حمل‌‌‌ونقل جاده‌‌‌ای، باید مراکز مدیریت هوشمند ایجاد کنند و خدمات بهینه‌‌‌ای به رانندگان و صاحبان کالا ارائه دهند، اما در این زمینه با نبود زیرساخت‌‌‌های مناسب در برخی مناطق، مقاومت سنتی برخی رانندگان یا صاحبان کالا در استفاده از فناوری‌‌‌های نوین و تضادهای بین‌استانی در صدور بارنامه و توزیع منافع مواجه هستند.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند درباره نقش شرکت‌های بزرگ‌مقیاس هوشمند در افزایش بهره‌‌‌وری حمل‌‌‌ونقل جاده‌‌‌ای گفت: شرکت‌های بزرگ‌مقیاس هوشمند می‌توانند با دیجیتالی کردن فرآیندهای حمل‌‌‌ونقل، نقش کلیدی در افزایش بهره‌‌‌وری این حوزه داشته باشند. وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین کارکردهای شرکت‌های بزرگ‌مقیاس هوشمند، کاهش هزینه‌‌‌هاست، افزود: این شرکت‌ها می‌توانند با حذف واسطه‌‌‌ها و کاهش زمان انتظار رانندگان و صاحبان کالا، هزینه‌‌‌های عملیاتی را کاهش دهند. اجرای ماده ۳ دستورالعمل نحوه فعالیت و بهره‌‌‌برداری از شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند که به مدیریت ناوگان شامل بهینه‌‌‌سازی تعداد وسایل نقلیه و کاهش زمان انتظار از طریق سامانه‌‌‌های هوشمند اشاره کرده است، می‌تواند به تحقق این کارکرد مهم منجر شود. در این ماده حداقل تعداد ناوگان این شرکت‌ها ۱۰۰ دستگاه با ظرفیت‌‌‌های ۱۰، ۱۹ و ۲۶ تن با حداکثر عمر پنج سال کمتر از سن فرسودگی در نظر گرفته شده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند درباره نقش این شرکت‌ها در ایجاد شفافیت و دسترسی آسان هم گفت: طبق بند ۲ ماده یک دستورالعمل نحوه فعالیت و بهره‌‌‌برداری از شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند، این شرکت‌ها حداکثر شش ماه پس از اخذ مجوز، باید نسبت به ایجاد و بهره‌‌‌برداری از مرکز مانیتورینگ و کنترل ناوگان، نصب سامانه هوشمند تعیین موقعیت و ردیابی خودکار ناوگان و سامانه مدیریت سرعت و عملکرد رانندگان اقدام کنند.

وی افزود: با اجرای این بند، امکان دسترسی آنلاین به اطلاعات بار، مسیرها، وضعیت بار، مدیریت بهینه ناوگان با استفاده از ابزارهای تحلیل داده و ردیابی، بهینه‌‌‌سازی مسیرها و مدیریت زمان با استفاده از این پلتفرم‌‌‌ها فراهم می‌شود. هوشمندسازی حمل‌ونقل همچنین شرایط را برای اجرا و رفع اشکالات طرح پایش هوشمند تردد ناوگان توسط پلیس راه فراهم می‌کند.

مدنی تسهیل فرآیند مالی با ایجاد زمینه پرداخت الکترونیکی کرایه بلافاصله پس از تحویل کالا را یکی دیگر از کارکردهای شرکت‌های بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند عنوان و اعلام کرد: در ماده ۷ دستورالعمل نحوه فعالیت و بهره‌‌‌برداری از شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند، این شرکت‌ها موظف شده‌‌‌اند کرایه راننده را به محض رسیدن کالا در مقصد به صورت برخط پرداخت کنند. اجرای این بند موجب شفافیت مالی، افزایش انگیزه رانندگان و بهبود بهره‌‌‌وری اقتصادی می‌شود. رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: این پلتفرم‌‌‌ها همچنین با فراهم کردن انتخاب مسیرهای بهینه و کاهش سفرهای بدون بار، مصرف سوخت و اثرات زیست‌‌‌محیطی از جمله آلودگی هوا را کاهش می‌دهند. وی ادامه داد: یکی دیگر از مزایای مهم شرکت‌های بزرگ‌‌‌مقیاس هوشمند در حوزه حمل‌ونقل، سیاست‌‌‌پذیری است. در این زمینه حاکمیت باتوجه به افزایش شفافیت و بالا بودن قابلیت استناد به اطلاعات ذخیره‌شده در این بسترها، می‌تواند تحلیل‌‌‌های صحیح‌‌‌تر و پس از آن حمایت‌‌‌های دقیق‌‌‌تری مانند تخصیص سوخت بر اساس پیمایش، یارانه لاستیک، بیمه، نوسازی ناوگان و… را اعمال کند.

همچنین اتصال این سامانه‌‌‌ها به صورت برخط به سامانه‌‌‌های حاکمیتی و دوربین‌‌‌های نظارتی، چالش‌‌‌های بسیاری همچون تردد بار قاچاق و بار ثبت‌نشده را کاهش می‌دهد.