نقشه راه تجارت و لجستیک

در شرایطی که تجارت خارجی ایران با چالش‌های متعددی از جمله هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، از دست رفتن بازارهای صادراتی و توسعه نامتوازن زیرساخت‌ها مواجه شده، کارشناسان بر لزوم نگاه آینده‌نگرانه به پیوند تجارت و لجستیک تاکید می‌کنند.

تجارت جهانی امروز تنها به تولید و فروش کالا محدود نمی‌شود؛ بلکه کیفیت و کارآمدی مسیرهای لجستیک، تعیین‌کننده اصلی موفقیت کشورها در رقابت اقتصادی است. ایران با وجود موقعیت ژئوپلیتیک منحصربه‌فرد، همچنان از فقدان یک نقشه جامع برای پیوند تجارت و لجستیک رنج می‌برد. به گزارش «دنیای اقتصاد»، مفهوم «اطلس تجاری» تبیین‌کننده این واقعیت است که آینده تجارت ایران تنها زمانی تضمین خواهد شد که سیاستگذاران با دیدی آینده‌نگر، همزمان به توسعه زیرساخت‌های سخت (مانند بنادر و حمل‌ونقل) و زیرساخت‌های نرم (مانند قوانین و سامانه‌های نظارتی) بپردازند؛ مفهومی که می‌تواند هم نقشه جهت‌گیری‌های تجاری کشور و هم مبنای توسعه زیرساخت‌های لجستیک باشد.

بی‌توجهی به این نگاه آینده‌نگر نه‌تنها مانع از ایجاد مزیت رقابتی برای ایران می‌شود، بلکه در بلندمدت زیرساخت‌های فعلی را بدون استفاده کرده و کشور را با ابرچالش‌های جدیدی در حوزه تجارت و ترانزیت مواجه خواهد کرد؛

ضمن اینکه سرمایه‌گذاری‌های کنونی در بخش لجستیک را نیز بی‌اثر کرده و کشور را از فرصت‌های بزرگ منطقه‌ای و جهانی محروم می‌کند. اما کارکرد اطلس تجاری دقیقا چیست؟ اطلس تجاری می‌تواند مسیرهای بهینه حمل‌ونقل را مشخص کرده، نیازهای آینده در حوزه صادرات و واردات را پیش‌بینی و از ایجاد زیرساخت‌های ناکارآمد جلوگیری کند. راه برون‌رفت از معضلات فعلی در توسعه متوازن بنادر، اصلاح قوانین، مکانیزه‌سازی نظارت‌ها و بهره‌گیری از هوش مصنوعی است.

درهم تنیدگی لجستیک و تجارت
لجستیک و تجارت دو مفهوم در هم تنیده است که نمی‌توان آنها را جدا از هم تجزیه و تحلیل کرد. سید طه‌حسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» ضمن اعلام این مطلب افزود: لجستیک یا جریان منابع از مبدأ تا مصرف، موضوعات و مسائل کلانی چون انبارداری، بارگیری و حمل‌ونقل را در بر گرفته است بنابراین تجارت به دلیل وابستگی مستقیم به این موضوعات، بدون برآوردهای لجستیک معنایی ندارد. مدنی ادامه داد: برای اینکه هم در بخش تجارت و هم در بخش لجستیک عملکرد موفقی داشته باشیم، باید ضمن برآورد وضع فعلی، با چشمی آینده‌نگر به تجارت و لجستیک نگاه کرد. این نگاه آینده‌نگرانه را می‌توان در مفهومی به نام «اطلس تجاری» ترسیم و در آن ملزومات لجستیک را هم لحاظ کرد.

آینده‌نگری اطلس تجاری و توسعه لجستیک
«اطلس تجاری» یکی از پایه‌ای‌ترین، قابل فهم‌ترین و سریع‌الوصول‌ترین راهکارها با اثرگذاری فوری در موضوع تجارت است. اطلس نوعی از اطلاعات ساده شده است که تجار و نهادهای پژوهشی از تحلیل آن می‌توانند به علوم مبتنی بر تجربه و داده‌های واقعی رسیده و در تعمیق و تجمیع این علوم کسب شده به خِرَد برسند. بر همین مبنا می‌توان در بازارسازی و تبلیغات، بسیار هوشمندانه‌تر، کم‌هزینه‌تر و اثرگذارتر ورود کرد. در بخش لجستیک هم اطلس تجاری می‌تواند بهترین مسیرها و بهینه‌ترین حالت‌های حمل‌ونقل را پیشنهاد دهد.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اعلام این مطلب گفت: توسعه لجستیک یک فرآیند زمان‌بر است؛ بنابراین باید در توسعه این بخش، دید آینده‌نگرانه و در هم تنیده با اطلس تجاری داشت. به عنوان نمونه ممکن است طی سال‌های آتی و بر مبنای اطلس تجاری به این نتیجه برسیم که از خام‌فروشی سنگ آهن دست کشیده و به سمت صادرات کالاهای با ارزش افزوده مانند میلگرد برویم.

بنابراین در این شرایط، توسعه لجستیک بر مبنای اطلس تجاری باعث تغییر مسیرها و نوع حمل‌ونقل از فله‌بر به کانتینر ۴۰ فوت خواهد شد. از طرف دیگر، توسعه لجستیک در این بخش بدون لحاظ کردن اطلس تجاری….