سیدطهحسین مدنی
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمندتحت نظارت و مدیریت روابط عمومی اندیشکده حکمرانی هوشمند
جادههای باز، چشمان بسته؛ فاجعه امنیتی لجستیک ایران
سیدطهحسین مدنی، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، در گفتوگو با ترابران از ورود گسترده اقلام دوگانه و مواد منفجره به کشور در جنگ دوازده روزه خبر میدهد. او معتقد است عقبماندگی شدید در نظارت لجستیکی و عدم استفاده از هوش مصنوعی، جادههای ایران را به ابزاری علیه امنیت ملی تبدیل کرده است. در حالی که آمریکا از سال ۲۰۰۲ با فناوریهای پیشرفته ۸۰ درصد کانتینرها را پیش از ورود اسکن میکند، ایران همچنان به ایستبازرسیهای سنتی متکی است.
باگهای پدافند
جنگ دوازده روزه اسرائیل با ایران بیتعارف، شفاف و حتی برهنه نمایی از وضعیت لجستیک بحران و شرایط پدافند غیرعامل کشور را به تصویر کشید و نشان داد که گویا نظام مدیریتی حاکم بر ایران از تدارک برای تقویت پدافند غیرعامل فقط و فقط به بستن تنگه هرمز – بهعنوان راهگذر بیش از پنج هزار فروند نفتکش در سال و شریان حیاتی عبور ۳۰ درصد نفت جهان از آن – بسنده کرده و دفتر دیگر اقدامات لازم را از جمله آنالیز داده، دیجیتالیزیشن و هوشمندسازی بسته و کنار گذاشته است.
اگر اینگونه نبود، اکنون به جای ایستبازرسیهای سنتی، باید برای تشخیص رفتارهای مشکوک از هوش مصنوعی بهره میگرفتیم و نظارهگر مدیریت قوی بحران و اجرای قدرتمند پدافند غیرعامل در برهه دوازده روزه جنگ میبودیم. در صورتی که به دلیل عقبماندگیهای شدیدی که در بخش نظارتی لجستیک کشور وجود دارد، با ورود حجم زیادی از اقلام با کاربری دوگانه مانند قطعات پهپاد و مواد شیمیایی قابل تبدیل به مواد منفجره مواجه شدیم که این اقلام و مواد به راحتی در جادههای کشور حمل شده و به مقصد رسیده بودند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند برایمان درباره نقاط ضعف در زیرساختهای لجستیکی کشور بهویژه از دید پدافند غیرعامل میگوید.
سیدطهحسین مدنی، درباره نقاط ضعف در زیرساختهای لجستیکی کشور بهخصوص از دید پدافند غیرعامل میگوید: «اگر لجستیک را جریان منابع از مبدأ تا مصرف و به دو صورت لجستیک سخت و نرم در نظر بگیریم؛ در این فرآیند با موضوعاتی چون انبارداری در مبدأ، بارگیری، حملونقل، تخلیه و انبارداری نهایی در لجستیک سخت و مواردی از قبیل قوانین، نظارتها و سامانهها در لجستیک نرم سر و کار داریم.»
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان میکند: «تجربه جنگ دوازده روزه بهطور کاملاً واضح نشان داد که ما در همه این موارد با ضعفهای اساسی پدافند غیرعاملی مواجه هستیم. بنادر و گمرکات از جمله زیرساختهای لجستیکی کشور هستند که از نظر پدافند غیرعامل ایرادات زیادی به آنها وارد است؛ مثلاً تمرکززدایی، یکی از اصول مهم پدافند غیرعامل است که در بنادر کشور به خوبی رعایت نشده است.»
او با اشاره به اینکه ایران چهار بندر اصلی دارد که بخش عمده واردات و صادرات کشور در این بنادر متمرکز شده است، میافزاید: «بندر امام، بندر شهید رجایی، بندر امیرآباد و بندر چابهار چهار بندر اصلی کشور است که طبق آخرین آمار، ۶۴ درصد کالاهای اساسی کشور از بندر امام، ۱۲ درصد از بندر شهید رجایی، ۹ درصد از بندر امیرآباد و ۶ درصد هم از تنها بندر اقیانوسی کشور یعنی بندر چابهار وارد کشور میشود.»
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان میکند: «تمرکز بر دو بندر شهید رجایی و امام خمینی و در عین حال عدم توسعه بندر چابهار و بنادر شمالی کشور، دقیقاً مغایر با اصل تمرکززدایی پدافند غیرعامل است. این وضعیت میتواند در آینده روند واردات و صادرات کشور بهخصوص تامین کالاهای اساسی را تحت تأثیر قرار دهد.»
فهم حداقلی از دولت الکترونیک
مدنی با بیان اینکه گمرکات هم یکی دیگر از زیرساختهای لجستیکی کشور است که با اصول پدافند غیرعامل فاصله زیادی دارد، میگوید: «در نظر نگرفتن این اصول منجر به چالشهای خطرناکی چون دپوی حجم وسیعی از کالاهای عادی و خطرناک در بنادر کشور شده است.»
او چالشهای سیستمی در گمرک را یکی از نواقص مهم لجستیکی کشور میداند و تاکید میکند: «بسیاری از سامانههایی که برای انجام امور گمرکی در کشور راهاندازی شده تا حد زیادی غیرکاربردی است. پیشبرد فرآیندها در این بخش پرچالش، ناکارآمد و بهشدت سلیقهای است.»
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با انتقاد از عدم فهم درست دولت الکترونیک در گمرک و عدم اتصال بسیاری از دستگاههای دولتی به سیستم گمرک، خاطرنشان میکند: «دستگاههایی مثل وزارت اقتصاد، سازمان امور مالیاتی، وزارت راه و شهرسازی و بانک مرکزی بهصورت مستقیم به سیستم گمرک متصل نیستند و در صورت اتصال هم مشکلات عدیدهای در این زمینه وجود دارد. اساساً اینکه ما هنوز از اسناد فیزیکی استفاده میکنیم و سامانهها محل انتقال تصویر این اسناد هستند، یک ضعف عمده و نشانه عدم فهم درست از ادبیات حداقلی در دولت الکترونیک است.»
او تاکید میکند: «مجموع این ضعفهای ساختاری و اساسی، فقط در یک مورد عینی….
